Je vertelt een vriend dat je nieuwe hardloopschoenen nodig hebt. Een paar uur later wordt je Instagram-feed overspoeld met advertenties voor sportschoenen. Je zegt hardop dat je erover denkt om een hond te nemen – iets waar je nog nooit naar hebt gezocht – en de volgende ochtend verschijnen er overal advertenties voor hondenvoer.
Toeval? Een storing in de Matrix? Of iets veel meer berekends?
Jarenlang hebben mensen vermoed dat hun telefoons in het geheim gesprekken opnemen. De waarheid is zowel eenvoudiger als verontrustender: technologiebedrijven hoeven niet alles wat je zegt op te nemen. Ze hoeven alleen de juiste momenten te analyseren, de juiste patronen te detecteren en dat te combineren met het uitgebreide data-ecosysteem dat je al omringt.
Dit is wat er werkelijk gebeurt, waarom het werkt en hoe je jezelf kunt beschermen.
Het systeem registreert niet, het detecteert.
Moderne smartphones nemen jouw gesprekken doorgaans niet op en archiveren ze ook niet. Dat zou enorme juridische risico’s en hoge opslagkosten met zich meebrengen. In plaats daarvan werkt het echte systeem op een subtieler niveau.
Spraakassistenten moeten altijd luisteren. Siri, Alexa en Google Assistant luisteren constant naar activeringswoorden zoals ‘Hey Siri’ of ‘OK Google’. Hiervoor is continue passieve audiomonitoring nodig. Zodra toegang tot de microfoon is verleend, kan diezelfde pijplijn patronen analyseren zonder volledige gesprekken op te slaan.
Apps vragen veel meer toegang dan ze nodig hebben. Facebook, Instagram, TikTok, shopping-apps en zelfs ogenschijnlijk onschuldige hulpprogramma’s vragen regelmatig om toestemming voor het gebruik van de microfoon. Wanneer deze apps geopend zijn, kan de microfoon actief zijn en er is weinig toezicht op wat er tijdens die tijd gebeurt.
Stille signalen volgen je fysieke wereld. Winkels en tv-commercials zenden soms ultrasone bakens uit — geluiden die boven het menselijk gehoor liggen. Je telefoon kan deze detecteren. Deze signalen helpen adverteerders om je fysieke locatie, tv-kijkgedrag en winkelgedrag te volgen zonder dat je je daarvan bewust bent.
Het verrassende? Ze hebben geen audiobestanden nodig. Ze halen er trefwoorden, gedragingen en patronen uit en voeren die in targetingalgoritmes in.
Zoekwoorddetectie: de echte motor achter ‘griezelige’ advertenties
Onderzoekers hebben ontdekt dat veel apps gebruikmaken van trefwoorddetectie in plaats van volledige audiologging. Bepaalde gesproken woorden – zelfs als ze maar één keer worden genoemd – kunnen specifieke advertentiecategorieën activeren.
Zeg ‘zwanger’ hardop en er verschijnen advertenties voor zwangerschapsproducten. Zeg ‘advocaat’ en er verschijnen advertenties voor juridische diensten. Zeg dat je ‘honger’ hebt en er verschijnen apps voor maaltijdbezorging in je feed.
cEr worden geen opnames opgeslagen. Er worden geen gesprekken gearchiveerd, alleen trefwoorden gemarkeerd en doorgestuurd naar advertentiesystemen.
Hierdoor kunnen technologiebedrijven technisch correcte uitspraken doen zoals “We luisteren niet naar uw gesprekken”, terwijl ze de meer onthullende waarheid weglaten: ze hoeven niet naar alles te luisteren als ze de juiste dingen kunnen detecteren.
De octrooien vertellen het verhaal.
Grote technologiebedrijven hebben octrooien aangevraagd en verkregen voor technologieën die omgevingsgeluid analyseren, trefwoorden detecteren en acties activeren op basis van gesproken zinnen.
Amazon heeft in 2018 een patent aangevraagd voor een ‘voice-sniffing algorithm’ dat is ontworpen om trefwoorden in omgevingsgesprekken te detecteren. Facebook heeft patenten verkregen voor technologie die opnames activeert wanneer triggerwoorden worden gedetecteerd. Google heeft achtergrondgeluidsanalysesystemen ontwikkeld die specifiek zijn bedoeld voor gerichte reclame.
Bedrijven vragen geen patent aan op technologieën die ze nooit van plan zijn te gebruiken.
Voeg daar nog de klokkenluidersrapporten aan toe – contractanten van Facebook, Google en Apple hebben toegegeven dat ze naar opnames van gebruikers luisteren – en het plaatje wordt duidelijker. De technologie bestaat. Het gebruik ervan is wijdverbreid. De transparantie is minimaal.
De 48-uurs test
Miljoenen mensen op Reddit, YouTube en TikTok hebben een eenvoudig experiment uitgevoerd: kies een product waar je nog nooit naar hebt gezocht, iets obscuurs zoals ‘rolstoel voor honden’ of ‘linkshandige schaar’. Zeg de zin gedurende twee dagen 10 tot 15 keer hardop in de buurt van je telefoon. Typ het niet. Zoek er niet naar. Zeg het gewoon.
Wacht vervolgens 48 uur en controleer je advertenties.
De gerapporteerde resultaten zijn opvallend. Ongeveer 60 tot 70 procent van de deelnemers ontvangt advertenties voor precies het product dat ze hebben genoemd. Nog eens 20 procent ziet advertenties voor gerelateerde producten. Slechts ongeveer 10 procent meldt geen verandering.
Waarom werkt het niet voor iedereen? Omdat niet alle apps audio op dezelfde manier monitoren en targeting-systemen gebruikmaken van meerdere gegevensbronnen, zoals locatiegeschiedenis, surfgedrag, app-gebruik, aankooppatronen, huishoudelijke apparaten en meer. Maar voor degenen die het ervaren, is het effect onmiskenbaar.
Wat komt er nu?
Verschillende opkomende technologieën zullen dit alles aanzienlijk krachtiger maken.
Real-time emotiedetectie is al in ontwikkeling. AI-systemen kunnen de toon van je stem analyseren om te bepalen of je gestrest, verdrietig, boos of opgewonden bent, en vervolgens advertenties tonen die zijn afgestemd op je emotionele toestand.
Gezondheids- en verzekeringsprofielen vormen een ander nieuw terrein. Conversatieanalyse kan binnenkort tekenen van depressie, verslavingsproblemen of risicovol gedrag identificeren. Verzekeringsmaatschappijen onderzoeken deze mogelijkheden, die uiteindelijk van invloed kunnen zijn op premies en dekkingen.
Ook het legale gebruik van spraakgegevens ligt in het verschiet. Spraakopnames kunnen worden opgevraagd in rechtszaken of worden geraadpleegd door werkgevers als ze zijn opgenomen op apparaten van het werk.
Voorspellende reclame kan uiteindelijk subtiele veranderingen in jouw stem detecteren – bijvoorbeeld vroege tekenen van ziekte – nog voordat je zelf merkt dat er iets mis is. Er kunnen dan medicijnadvertenties verschijnen nog voordat de symptomen zich voordoen.
Je psychologische profiel, opgebouwd uit duizenden kleine signalen, zou je voor onbepaalde tijd kunnen volgen.
Waarom bedrijven dit nooit zullen toegeven
Als techbedrijven openlijk zouden toegeven dat ze audio-triggered targeting toepassen, zouden ze te maken krijgen met catastrofale gevolgen: schendingen van de AVG in heel Europa, rechtszaken wegens afluisteren in de Verenigde Staten, mogelijke strafrechtelijke vervolging, instortende aandelenkoersen en een wereldwijde erosie van vertrouwen.
Daarom gebruiken ze zorgvuldig afgewogen taal. “We luisteren niet naarj ouw gesprekken.” “Het is gewoon het algoritme.” “Je activiteitenhistorie is voldoende om dit te voorspellen.”
Technisch gezien allemaal correct. Strategisch gezien allemaal onvolledig.
Wat je nu kunt doen
Als je targeting op basis van microfoongebruik wilt beperken, begin dan met machtigingen.
Op iPhone: Ga naar Instellingen → Privacy en beveiliging → Microfoon. Schakel de toegang uit voor Facebook, Instagram, TikTok, shopping-apps, browsers en alle apps die dit niet absoluut nodig hebben.
Op Android: Ga naar Instellingen → Privacy → Toestemmingsbeheer → Microfoon. Weiger toegang tot dezelfde app-categorieën.
Voor alle apparaten: Schakel “Hey Siri” en “OK Google” uit. Vermijd waar mogelijk het gebruik van spraakassistenten. Gebruik browserversies van apps in plaats van ze te installeren. Overweeg fysieke microfoonblokkers voor laptops.
Geen van deze oplossingen is perfect. Techbedrijven hebben nog veel andere manieren om je te volgen en te profileren. Maar door de toegang tot de microfoon te beperken, wordt een belangrijke surveillancemogelijkheid drastisch verminderd.
De echte vraag
De vraag is niet of je telefoon meeluistert.
De echte vraag is: wat voor profiel wordt er van je opgebouwd en hoe zal dit jouw toekomst beïnvloeden?
Telefoons hoeven niet constant mee te luisteren. Ze hebben slechts een paar toestemmingen, een paar gedragspatronen en krachtige AI-systemen nodig om je wensen, angsten, gewoontes en kwetsbaarheden in kaart te brengen.
Het luisteren is slechts het begin. Het profileren is wat blijft.
